Şirin Tekeli

Şirin Tekeli, 28 Şubat 1944 tarihinde Ankara'da dünyaya geldi. 13 Haziran 2017'de Bodrum'da hayatını kaybeden Tekeli, Türkiye'deki ikinci dalga kadın hareketinin önde gelen isimlerinden biriydi. Feminist düşüncenin toplumsal cinsiyet eşitliği mücadelesine katkı sunan yazar, aktivist ve akademisyen kimliğiyle dikkat çekti. Kadınların siyaset ve karar alma süreçlerine daha fazla katılabilmesi için verdiği mücadele, onun temel uğraşlarından biriydi. Eserleri ve Fransızca ile İngilizceden yaptığı çeviriler aracılığıyla da Türkçe feminist literatüre önemli katkılar sundu.

Annesi felsefe öğretmeni Hayrünisa Köni ve babası bürokrat Yunus Kazım Köni’nin kızı olarak büyüyen Şirin Tekeli, Ankara Kız Lisesi’nin fen bölümünde okurken edebiyat ve felsefeyle yoğun bir şekilde ilgilenmeye başladı. 1961 yılında liseyi bitirdikten sonra kazandığı döviz sınavıyla Paris’e gitti. Önce Fransızca öğrenen Tekeli, 1962 yılında hukuk eğitimine başladı. Ancak Paris’in o dönemdeki politik gergin ortamı, yaşanan çatışmalar ve okuduğu bölümden umduğunu bulamaması nedeniyle şehirden ayrıldı. Eğitimine Lozan Üniversitesi’nde Sosyal ve Siyasal Bilimler alanında devam etti ve 1967 yılında mezun oldu.

İstanbul’a döndükten sonra İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Siyaset Bilimi Kürsüsü’nde akademik kariyerine başladı. Aynı yıl tanıştığı eşi Ahmet Tekeli ile evlendi. 1973 yılında tamamladığı doktora çalışması David Easton’un Sistem Teorisi üzerineydi. 1978 yılında kadınların siyasete katılımı üzerine hazırladığı doçentlik teziyle akademik bir birikim oluşturdu. Daha sonra seçimler ve siyaset sosyolojisi üzerine çalışmalar yapmaya başladı. Fransız hükûmetinden aldığı bursla Fransa Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi’nde (CNRS) "haritalama tekniği"ni öğrendi ve burada Türkiye’nin seçim verilerini bilgisayara işlerken, aynı zamanda şehirde seçim sosyolojisini araştırdı.

1980 askeri darbesinin ardından kurulan YÖK’ün bilimsel faaliyetleri kısıtlaması ve üniversiteleri askerileştirmesi karşısında 1981 yılında akademik kariyerini sonlandırdı. Üniversiteden ayrıldıktan sonra yazar, editör ve çevirmen olarak çalışmaya başladı. Kadınlara yönelik eşitlik politikaları üzerine araştırmalar yürüttü ve 1981 yılında feminist yayınların Türkçeye kazandırılmasına katkıda bulundu. 1982 yılında kitaplaştırılan doçentlik tezi, Türkiye’de kadınların politik ve toplumsal hayattaki konumunu ele alan ilk eserlerden biri oldu.